Periode 1: De opmaat naar Nieuw Links

 

TIJDLIJN PERIODE 1

- 8 april 1965: De PvdA treedt toe tot het centrum-linkse kabinet-Cals

- voorjaar 1966: De PvdA verliest bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten en gemeenteraad

- 25 juni 1966: Jan Nagel zit de eerste vergadering van Nieuw Links voor

- 6 september 1966: Jan Nagel publiceert Ha, die PvdA!

- 7 september 1966: Het besluit van Nieuw Links om Tien over Rood te schrijven

- 10 en 11 september 1966: Tien over Rood wordt geschreven

- 30 september 1966: Open brief van 44 vooraanstaande PvdA'ers in het partijblad Opinie

In 1958 viel het kabinet-Drees IV, als gevolg van de toenemende verwijdering tussen de belangrijkste regeringspartijen, de PvdA en de KVP. Na de breuk zaten de sociaaldemocraten tot 1956 in de oppositie. Toen het centrum-rechtse kabinet-Marijnen, bestaande uit de KVP, VVD, Anti-Revolutionaire Partij (ARP) en de Christelijk-Historische Unie (CHU) in februari 1965 viel, kreeg de PvdA de kans om samen met de KVP (en de ARP) te regeren. De partijtop besloot hier echter toe zonder de achterban te raadplegen. Toen de verkiezingsuitslagen in het voorjaar van 1966 tegenvielen, kwamen acht jonge PvdA-leden bij elkaar om deze onvrede te uiten.

14 april 1965: De PvdA treedt toe tot het centrum-linkse kabinet-Cals
Nadat het kabinet-Marijnen was gevallen, werd er binnen anderhalve maand een nieuwe coalitie geformeerd op basis van de uitslagen van de Tweede Kamerverkiezingen van 1963. In dit nieuwe kabinet, met als premier Jo Cals, werkte de PvdA samen met de ARP en de KVP. Maar de partijtop had de achterban niet betrokken bij het besluit tot regeringsdeelname, wat leidde tot veel onvrede binnen de partij. De sociaaldemocraten hadden namelijk tussen 1959 en 1965 fel oppositie gevoerd tegen de centrumrechtse kabinetten, die onder leiding stonden van de katholieke premiers Jan de Quay en Victor Marijnen. Met name jongere PvdA-leden waren niet blij met deze beslissing.

Kabinet-Cals (www.parlement.com)

Voorjaar 1966: De PvdA verliest bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten en gemeenteraden
De PvdA verloor bij de Provinciale Staten- en gemeenteraadsverkiezingen in het voorjaar van 1966 gemiddeld zes procent ten opzichte van diezelfde verkiezingen van 1962. Zoals te zien is in de grafiek, zette die afname zich voort in 1970. Daarna ging de partij het weer beter doen, met als hoogtepunt de Tweede Kamerverkiezingen van 1977, toen de PvdA maar liefst bijna 34 procent van de stemmen haalde.

85
Een tabel met de exacte verkiezingsuitslagen is hier te vinden.

25 juni 1966: Jan Nagel zit de eerste vergadering van Nieuw Links voor

6 september 1966: Jan Nagel publiceert Ha, die PvdA!93
Jan Nagel werd kort voor de zomer van 1966 gevraagd om een pamflet te schrijven over de PvdA. In zijn autobiografie Boven het maaiveld beschrijft hij dat hij een huisje had gehuurd in Schoorl, twee koffers met documentatiemateriaal meenam en een paar weken intensief werkte aan Ha, die PvdA! Uiteindelijk werd het boekje op 6 september gepubliceerd, een kleine maand voor de uitgave Tien over Rood.

De titel Ha, die PvdA! klinkt vrolijk, maar in het boekje neemt Nagel de partij uiterst kritisch de maat. Hij vindt dat de kloof tussen de ervaren politici en de achterban wel heel erg groot was geworden. Om een nieuwe manier van politiek bedrijven te introduceren, moest de jongere generatie het meer voor het zeggen krijgen. Nagel voorspelde dat het partijbestuur in 1971 er heel anders uit zou zien.

Meer over het partijbestuur en de verjonging van de PvdA is hier te vinden. Voor het volledige document, klik hier.

7 september 1966: Het besluit van Nieuw Links om Tien over Rood te schrijven94
Tijdens de vergadering van Nieuw Links werd gesproken over het partijcongres van de PvdA dat gehouden zou worden op 11 en 12 november 1966. Het was niet de eerste bijeenkomst van Nieuw Links, die had namelijk plaatsgevonden in juni van dat jaar. Men kwam op het idee om een discussienota op te stellen met daarin de ideeën die besproken waren. Han Lammers kwam vlak voor het einde van de vergadering met het plan er een boekje van te maken.

10 en 11 september 1966: Tien over Rood wordt geschreven
Herman de Liagre Böhl schrijft in de biografie Han Lammers (1931-2000) dat uitgever Rob van Gennep ervoor had gezorgd dat de acht ontevreden PvdA-leden het hele weekend in zijn uitgeverij in alle rust konden werken aan Tien over Rood. Om dit te bewerkstelligen had Van Gennep geregeld dat er genoeg te eten en te drinken was. Op het menu stond onder andere broodjes, frisdrank en kroketten.

30 september 1966: Open brief van 44 vooraanstaande PvdA'ers in het partijblad Opinie 96
In deze open brief, met de titel ´Verontrust´, maakten 44 vooraanstaande PvdA´ers hun ongenoegen kenbaar over de koers van de partij. Zij wilden hierover de discussie binnen de PvdA aanwakkeren en zagen deze brief als een bijdrage daaraan. Daarom was het verzoek opgenomen om de brief door te sturen naar alle partijafdelingen. De brief werd onder anderen ondertekend door Hans van den Doel, een van de latere auteurs van Tien over Rood.

Voor de uitgetypte tekst van deze open brief, klik hier.

Door naar periode 2.

Laatst gewijzigd: 18-03-2017 12:47:38