Partijafsplitsingen in de Tweede Kamer (vanaf 1946)

Inleiding

Hieronder volgt een overzicht van de afsplitsingen van partijen in de Tweede Kamer sinds 1946 – randpartijen die niet in het parlement vertegenwoordigd zijn worden buiten beschouwing gelaten.

Afgescheiden Kamerleden sluiten zich in Nederland zelden aan bij een bestaande fractie – de enige uitzondering in deze periode is S.J.M. Dijkman, die zich bijna twee jaar na zijn afscheiding van de CDA-fractie bij de PPR aansloot (zie 'Lijst van gebruikte afkortingen'). Een enkeling verliet direct de Kamer (bijvoorbeeld C. Huijsen in 1977), de overigen bleven zelfstandig; hun nieuwe fractie draagt doorgaans de naam van de fractievoorzitter (‘Groep Gortzak’ etc). In veel gevallen richtten de afgescheidenen later een nieuwe partij op of sloten zich bij een nieuwe partij aan.

Met uitzondering van de Partij voor Socialisme en Ontwapening (PSO) en de Lijst Nieuwe Politiek (LNP) namen alle nieuwe partijen deel aan de eerstvolgende Kamerverkiezingen; de meeste zonder succes. Vier wonnen wel zetels. Indien afgescheiden Kamerleden (via een nieuwe dan wel een reeds bestaande partij) in de Kamer terugkeerden, is dat in een voetnoot hieronder aangegeven.

Voor nadere analyse en vergelijking met België, Duitsland en Groot-Brittannië zie Paul Lucardie, Arjan Marchand en Gerrit Voerman, ‘Frictie in de fractie’ in: Eliora van der Hout, Wytze van der Woude en Gerrit Voerman, red., Representatie, fractiediscipline en financiering, Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken, 2007, 59-168.

Klik hier voor een overzicht van alle relevante publicaties over partijafsplitsingen in de catalogus van het DNPP.

Klik hier voor een overzicht van alle relevante publicaties over fractiediscipline in de catalogus van het DNPP.

Klik hier voor een grafische weergave van de partijafsplitsingen.

 

Overzicht partijafsplitsingen in de Tweede Kamer (vanaf 1946)

Dit overzicht is gebaseerd op gegevens van het Parlementair Documentatiecentrum (PDC) en het DNPP.
 

Voor een overzicht in chronologische volgorde klik hier.
 

Datum

Partij

Nieuwe fractie

Kamerleden

Nieuwe partij

7-11-2016 PvdA Groep Monasch J.S. Monasch Nieuwe Wegen
25-3-2015 VVD Groep Houwers J. Houwers nvt

13-11-2014

PvdA

Groep Kuzu/Öztürk

T. Kuzu
S. Öztürk

DENK

6-6-2014

50PLUS

Groep Klein

N.P.M. Klein

Vrijzinnige Partij

21-3-2014

PVV

-

J.J. van Klaveren

VNL

20-3-2014

PVV

Groep Van Vliet

R.A. van Vliet

nvt

29-10-2013

PVV

Groep Bontes

L. Bontes

VNL

6-7-2012

PVV

Groep Van Bemmel

Jh.J.G. van Bemmel

nvt

3-7-2012

PVV

Groep Kortenoeven/

Hernandez

W.R.F. Kortenoeven
M. Hernandez

nvt

20-3-2012

PVV

Groep Brinkman

H. Brinkman[1]

DPK

17-9-2007

VVD

Groep Verdonk

mw M.C.F. Verdonk

ToN

24-9-2006

LPF

-

B.J. Eerdmans 

EénNL

6-9-2006

VVD

Groep Van Schijndel

A.H.W.J. van Schijndel[2]

EénNL

16-8-2006

LPF

-

G.P. van As[3]

nvt

7-7-2006

LPF

Groep Van Oudenallen

mw. H.F.M. van Oudenallen[4]

 

23-6-2005

LPF

Groep Nawijn

H.P.A. Nawijn

PvN

3-9-2004

VVD

Groep Wilders

G. Wilders

PVV

3-2-2004

SP

Groep Lazrak

A. Lazrak

nvt

13-10-2002

LPF

Groep Wijnschenk

H.H.R. Wijnschenk

LNP

7-10-2002

LPF

Groep De Jong

mw. W.E. de Jong
C.R. Eberhard

Cons.

31-3-1998

AOV

Groep Verkerk

W.J. Verkerk

nvt

6-9-1995

AOV

Groep Nijpels

mw. H.M. Nijpels-Hezemans
mw. E.G. Aiking-van Wageningen
L.E.Ch. Boogaard

S2000

30-5-1995

AOV

-

W.J. Verkerk[5]
C.S. van Wingerden[6]

 

11-10-1994

AOV

Groep Hendriks

Th.J.M. Hendriks

nvt

21-9-1993

PvdA

Groep Ockels

mw M.J. Ockels

DNP

21-1-1986

PSP

Groep Van der Spek

A.G. van der Spek[7]

PSO

23-4-1985

RPF

Groep Wagenaar

A.H.D. Wagenaar

AR’85

5-12-1984

CP

Groep Janmaat

J.G.H. Janmaat[8]

CD

8-12-1983

CDA

Groep Scholten/ Dijkman

J.N. Scholten[9]
S.J.M. Dijkman[10]

nvt

22-6-1976

D66

Groep Nooteboom

G. Nooteboom

DAC

30-3-1976

CHU

Groep Huijsen

J. Huijsen[11]

nvt

13-9-1971

NMP

Groep De Jong

J.H. de Jong

DMP

9-2-1971

BP

Groep Verlaan

N. Verlaan

Lijst-Van Velzen

14-5-1970

PvdA

Groep Goedhart

F.J. Goedhart
W.J. Schuitemaker
Mw. S. van Veenendaal-Van Meggelen[12]

DS’70

12-12-1968

Groep Harmsen

-

Mr. H. Kronenburg

Democraten 2000

27-6-1968

BP

Groep Harmsen

E.J. Harmsen
J. van de Brake
W.M. van Harselaar
Mr. H. Kronenburg[13]

BR

27-2-1968

KVP

Groep Aarden

J.M. Aarden
P.J. Janssen[14]
mw. A.A.M. Kessel[15]
H.W. van Doorn[16]

PPR

13-12-1966

BP

Groep Voogd

P. Voogd

Lijst-Voogd

14-4-1958

CPN

Groep Gortzak

H. Gortzak[17]
G. Wagenaar
B. Brandsen
Mw M.E. Lips-Odinot

SWP[18]

 

Lijst van gebruikte afkortingen:

AOV

Algemeen Ouderen Verbond

AR’85

Anti-Revolutionairen ‘85

BP

Boerenpartij

BR

Binding Rechts

CD

Centrumdemocraten

CDA

Christen-Democratisch Appel

CHU

Christelijk-Historische Unie

Cons.

De Conservatieven.NL

CP

Centrumpartij

CPN

Communistische Partij Nederland

D66

Democraten 66

DAC

Democratisch Actie Centrum

DMP

Democratische Midden Partij

DNP

De Nieuwe Partij

DPK

Democratisch Politiek Keerpunt

DS’70

Democratisch Socialisten ‘70

KVP

Katholieke Volkspartij

LNP

Lijst Nieuwe Politiek

LPF

Lijst Pim Fortuyn

NMP

Nederlandse Middenstands Partij

OBP

Onafhankelijke Burger Partij

PSP

Pacifistisch Socialistische Partij

PPR

Politieke Partij Radikalen

PvdA

Partij van de Arbeid

PvN

Partij voor Nederland

PVV

Partij voor de Vrijheid

RPF

Reformatorische Politieke Federatie

SP

Socialistische Partij

SWP

Socialistische Werkers Partij

S2000

Senioren 2000

ToN

Trots op Nederland

VNL

VoorNederland

VVD

Volkspartij voor Vrijheid en Democratie

 

 


[1] Brinkman richtte in mei 2012 de Onafhankelijke Burger Partij (OBP) op, die in juni fuseerde met Trots op Nederland, de nieuwe formatie kreeg de naam Democratisch Politiek Keerpunt (DPK).

[2] Van Schijndel was via de lijst van de VVD in 2005 in de Kamer gekomen, verliet de fractie in september 2006 en vormde vervolgens met B.J. Eerdmans de Groep Eerdmans/Van Schijndel en trad toe tot EénNL.

[3] Van As trad in augustus 2006 toe tot de Groep Nawijn, maar maakte zich daarvan los in september 2006 en verliet daarop de Kamer.

[4] Van Oudenallen, die onder de naam van H.F.M. Koster via de lijst van de LPF in de Kamer was gekomen, werd niet toegelaten tot de fractie van die partij.

[5] Verkerk keerde in september 1995 terug in de fractie van het AOV, toen de Groep Nijpels zich daarvan had afgescheiden; in 1998 zou hij opnieuw de fractie van het AOV verlaten, nu voorgoed.

[6] Van Wingerden keerde in september 1995 terug in de fractie van het AOV, toen de Groep Nijpels zich daarvan had afgescheiden.

[7] Van der Spek sloot zich aanvankelijk aan bij de Partij voor Socialisme en Ontwapening (PSO) maar trok zich vervolgens terug; de PSO heeft nooit aan verkiezingen deelgenomen.

[8] Janmaat zou zich kort na zijn vertrek uit de CP aansluiten bij de Centrumdemocraten (CD) en voor deze partij in 1989 in de Kamer terugkeren.

[9] Scholten zou zich later aansluiten bij de PvdA en namens deze partij in 1998 in de Eerste Kamer gekozen worden.

[10] Dijkman sloot zich 18 april 1985 aan bij de PPR (en de PPR-fractie in de Tweede Kamer) maar keerde in 1986 niet terug in de Kamer.

[11] Huijsen kwam in 1976 in de Kamer via de lijst van de CHU en scheidde zich onmiddellijk af; na de verkiezingen van 1977 zou hij lid (maar geen Kamerlid) worden van de PvdA.

[12] Van Veenendaal kwam op 28 juli via de lijst van de PvdA in de Kamer en sloot zich onmiddellijk aan bij de Groep Goedhart; in 1971 werd ze namens DS’70 staatssecretaris, in 1972 keerde ze voor deze partij terug in de Kamer.

[13] Kronenburg scheidde zich op 12 december 1968 af van de Groep Harmsen omdat hij niet tot de in november opgerichte partij Binding Rechts (BR) wilde toetreden; in  1971 nam hij deel aan de Kamerverkiezingen via de partij Democraten 2000.

[14] Janssen sloot zich in 1972 aan bij de PvdA en keerde namens deze partij in datzelfde jaar terug in de Kamer.

[15] Kessel scheidde zich wegens ziekte pas op 20 maart 1968 van de KVP af.

[16] Van Doorn trad na afscheiding van de KVP meteen uit de Kamer maar was van 1973 tot 1977 namens de PPR minister van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk.

[17] Gortzak sloot zich met een groot deel van de SWP later aan bij de PSP en zou namens deze partij in 1969 in de Kamer terugkeren.

[18] De Groep Gortzak nam aan de Kamerverkiezingen van 1959 deel als Lijst-Wagenaar en richtte kort daarna de Socialistische Werkers Partij (SWP) op.