Periode 2: De invloed van Nieuw Links

 

TIJDLIJN PERIODE 2

- 3 oktober 1966: Tien over Rood wordt gepubliceerd

- 13/14 oktober 1966: De Nacht van Schmelzer

- zomer 1967: Nieuw Links brengt drie publicaties uit

- 23, 24 en 25 november 1967: 11e huishoudelijke congres van de PvdA

- 6, 7 en 8 maart 1969: 12e huishoudelijke congres van de PvdA

- midden 1970: Een plan voor een publicatie genaamd Tien voor Tachtig

- 28 november 1970: Het einde van Nieuw Links

Bij de presentatie van Tien over Rood: uitdaging van Nieuw Links aan de PvdA door uitgeverij Polak & Van Gennep, waren journalisten uit het hele land aanwezig. Nieuw Links wilde met dit manifest de PvdA ingrijpend veranderen, aangezien de initiatiefnemers van mening waren dat de partij geheel vastgeroest was. De vernieuwingsbeweging was nooit een formele organisatie binnen de PvdA geweest; om maatregelen van de partijleiding te voorkomen kende Nieuw Links geen leden of een vaste structuur. Toch voerden de Nieuw-Linksers vaak vooroverleg, bijvoorbeeld toen een aantal van hen was verkozen in het partijbestuur. 

3 oktober 1966: Tien over Rood wordt gepubliceerd
Tien over Rood bestaat uit drie afzonderlijke delen. Het eerste gedeelte heet Vrijheid, waarin onderwerpen zijn opgenomen die over de democratie gaan. Onder het kopje Gelijkheid staat het sociaaleconomische beleid centraal. Tien over Rood eindigt met een stuk genaamd Broederschap, waarin de focus ligt op het buitenland en de internationale verhoudingen.

Het manifest kenmerkt zich door enkele losse standpunten, zoals het erkennen van de Duitse Democratische Republiek en het aangaan van banden met de Vietcong. Daarnaast waren de initiatiefnemers voorstander van de invoering van de republiek en pleitten zij voor meer invloed van de overheid op de inkomenspolitiek en voor inkomensnivellering.

De tien punten uit Tien over Rood108

1.     De PvdA neemt niet deel aan een regering, tenzij vaststaat dat de ontwikkelingshulp in 1970 2% van het nationale inkomen bedraagt.
2.     Iedere gekozen volksvertegenwoordiger dient de plicht te worden opgelegd tot openbare verantwoording, die kan worden afgedwongen.
3.     Het parlement dient in staat te worden gesteld ongelimiteerd openbare hearings te houden van elkeen die naar het oordeel van het parlement nuttige informatie kan verstrekken.
4.     Elk verkiezingsprogram van de PvdA dient een minimum te bevatten, zonder de uitvoering waarvan de PvdA niet aan coalitiekabinetten zal deelnemen.
5.     Onvoorwaardelijke erkenning van de DDR en van de Vietcong is noodzakelijk. De PvdA dient het initiatief te nemen tot een Europese veiligheidsconferentie met de landen van het Warschaupact.
6.     Nederland behoort uit de NAVO te treden, wanneer Spanje lid van de NAVO wordt of wanneer Portugal bij herziening van het verdrag als lid wordt gehandhaafd.
7.     Het is wenselijk dat Nederland een republiek wordt zodra de regering van koningin Juliana eindigt.
8.     De belasting op erfenissen en schenkingen moet progressief oplopen en boven de honderdduizend gulden negenennegentig procent bedragen.
9.     De PvdA dient een inkomenspolitiek te ontwerpen, door middel waarvan het verschil tussen de hoge en lage inkomens wezenlijk kleiner wordt.
10.    De werknemers in de bedrijven moeten directe invloed krijgen op het bestuur van hun ondernemingen

Voor het gehele boek, klik hier. Als verdieping is er de mogelijkheid om door te klikken naar de ledenaantallen van de PvdA, de biografische gegevens van de acht auteurs van Tien over Rood en een vergelijking tussen Ha, die PvdA! van Jan Nagel en het manifest van Nieuw Links.

13 op 14 oktober 1966: De nacht van Schmelzer
In 1966 was er veel discussie over de begroting voor 1967. Na een lang debat aan het einde van de algemene beschouwingen, in de nacht van 13 op 14 oktober 1966, diende de fractievoorzitter van de KVP, Norbert Schmelzer, een motie in. Hierin stelde hij dat het kabinet-Cals onvoldoende antwoord had gegeven op vragen van de oppositie. Omdat de degelijkheid van de begroting niet was aangetoond, vroeg Schmelzer om extra waarborgen. Hoewel premier Cals deze motie uitlegde als een motie van wantrouwen ten aanzien van het financieel-economische beleid van de coalitie, werd zij met steun van de overgrote meerderheid van de KVP-fractie aangenomen. Die nacht viel het kabinet-Cals.

De ‘Nacht van Schmelzer’ was van grote betekenis voor Nieuw Links. Door de val van het kabinet groeide binnen de PvdA het wantrouwen jegens de KVP enorm. Hierdoor viel de polarisatie strategie die Nieuw Links voorstond op een vruchtbare bodem. Dat de PvdA niks meer moest hebben van samenwerking met de KVP bleek ook op het congres van maart 1969. Tijdens dit congres werd een door Marcel van Dam opgestelde resolutie aangenomen, ook wel de anti-KVP-resolutie genoemd. Hierin werd een mogelijke samenwerking van de PvdA met de KVP in een volgend kabinet afgewezen.

Zomer 1967: Nieuw Links brengt drie publicaties uit

           

 

10923,24 en 25 november 1967: 11e huishoudelijke congres van de PvdA
Op dit partijcongres werden zeven Nieuw-Linksers verkozen in het partijbestuur, dat uit 25 personen bestond. Daarnaast werd André van der Louw aangewezen als tweede vicevoorzitter. Het was belangrijk voor Nieuw Links dat sympathisanten deel uitmaakten van het partijbestuur, zodat de beweging op deze manier haar doelstellingen kon verwezenlijken, zoals het vervangen van de oude generatie binnen de partij en een radicalere koers.

6,7 en 8 maart 1969: 12e huishoudelijke congres van de PvdA
Op dit partijcongres werd besloten dat het partijbestuur voortaan uit 21 personen zou bestaan in plaats van 25. Voor Nieuw Links verliep de verkiezing van de partijbestuursleden aanvankelijk teleurstellend. Met vier Nieuw-Linksers in het partijbestuur en Van der Louw als eerste vicevoorzitter was Nieuw Links niet tevreden. Maar op de volgende dag kwamen er nog vier andere Nieuw-Linksers in het partijbestuur. Toen Van der Louw dit hoorde maakte hij van blijdschap enkele wilde sprongen. Later zou dit de 'berendans' genoemd worden.

 

110

 

Midden 1970: Een plan voor een publicatie genaamd Tien voor Tachtig
Historicus Chris Hietland vond in het Archief van Van der Louw in het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis een document dat lijkt op een pamflet van Nieuw Links. In dit document, genaamd Tien voor Tachtig, zijn negen punten opgenomen en bij elk punt zijn mensen aangewezen om een concepttekst van het desbetreffende punt te schrijven. Het is waarschijnlijk opgesteld in 1970 en afgaande op de notitie dat de voorlopige tekst van de hoofdstukken voor 15 februari klaar moest zijn, lijkt er een verband te zijn met de Tweede Kamerverkiezingen die in april 1971 zouden plaatsvinden. Het is onduidelijk waarom Tien voor Tachtig uiteindelijk niet is gepubliceerd.

28 november 1970: Het einde van Nieuw Links
Nadat Nieuw-Links op het partijcongres van  maart 1969 successen had geboekt, werd Van der Louw aan het eind van 1970 genoemd als mogelijke opvolger van de toen zittende partijvoorzitter Anne Vondeling. In Een verjongingskuur voor de Partij van de Arbeid werd gesteld dat de beweging van plan was een alternatief verkiezingsprogramma op te stellen. Hierop dreigde Vondeling zijn steun aan Van der Louw in te trekken. Deze druk miste zijn uitwerking niet, want enkele Nieuw-Linksers stelden voor om de beweging op te heffen. Nadat zij het eerst nog niet eens konden worden, besloot men uiteindelijk op 28 november 1970  om Nieuw Links in de ijskast te zetten.

Door naar periode 3.